Roślinne glikozydy irydoidowe: właściwości biologiczne i potencjał farmakologiczny

Abstrakt

Glikozydy są stosowane od wieków w medycynie i stanowią istotny element terapii wielu chorób. Ich działanie opiera się na oddziaływaniu z organizmem człowieka i regulowaniu jego funkcjonowania na poziomie molekularnym. Praca stanowi przegląd roślinnych glikozydów irydoidowych, grupy monoterpenoidów szeroko rozpowszechnionych w świecie roślin (ponad 600 związków w 57 rodzinach), pełniących głównie funkcje obronne. Omówiono podstawy strukturalne (aglikon irydoidowy sprzężony z resztą cukrową) oraz główne szlaki biosyntezy wywodzące się z IPP/DMAPP, w tym dobrze scharakteryzowany szlak sekoirydoidów i słabiej poznaną ścieżkę prowadzącą m.in. do aukubiny i katalpolu. Zestawiono najważniejsze aktywności biologiczne irydoidów, obejmujące działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i przeciwnowotworowe, powiązane m.in. z modulacją szlaków NF-κB i MAPK oraz indukcją apoptozy i hamowaniem angiogenezy. Przedstawiono wybrane związki (aukubina, harpagozyd, katalpol) oraz perspektywy ich zastosowań w schorzeniach skóry, chorobach neurodegeneracyjnych i zaburzeniach przewodu pokarmowego. Podkreślono potrzebę dalszych badań in vivo i klinicznych w celu oceny skuteczności i bezpieczeństwa.